Je werkt graag met zzp’ers. Ze zijn flexibel, brengen specialistische kennis mee en zijn snel inzetbaar. Maar in 2026 is de vraag niet meer óf de Belastingdienst controleert, maar wanneer. De handhaving op schijnzelfstandigheid is een feit. En de grens tussen een legitieme zzp-relatie en een verkapt dienstverband is dunner dan veel opdrachtgevers denken.
In deze blog leggen we uit welke criteria de Belastingdienst hanteert, hoe je schijnzelfstandigheid herkent en wat je kunt doen om aan de juiste kant van de streep te blijven.
Waarom is dit nú zo urgent?
Sinds 1 januari 2025 is het handhavingsmoratorium op de Wet DBA definitief opgeheven. De Belastingdienst controleert actief en kan naheffingsaanslagen loonbelasting opleggen met terugwerkende kracht. In 2026 is het toezicht geïntensiveerd: meer bedrijfsbezoeken, meer boekenonderzoeken, meer capaciteit bij de fiscus.
De wetgeving eromheen is inmiddels een andere kant op gegaan. Van de Wet VBAR (Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden) is juist het deel geschrapt dat de beoordelingscriteria wettelijk zou vastleggen. Wat overbleef is het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst onder een bepaald uurtarief; de Tweede Kamer nam dat voorstel op 21 april 2026 aan. Voor de verduidelijking van de criteria werkt het kabinet nu aan een aparte Zelfstandigenwet.
Wat dat praktisch betekent: er komt voorlopig geen wettelijk lijstje waaraan je een opdracht kunt afvinken. De beoordeling blijft draaien om de feitelijke omstandigheden en de rechtspraak, en de Belastingdienst toetst daar nu al op.
De drie pijlers: hoe beoordeelt de Belastingdienst?
Er is geen simpele checklist met ja/nee-antwoorden. De Belastingdienst hanteert een holistische toets: alle omstandigheden worden gewogen in samenhang. Maar er zijn drie centrale pijlers die steeds terugkomen.
Pijler 1: Gezagsverhouding — wie heeft de regie?
De kernvraag: geef jij als opdrachtgever instructies over hoe het werk wordt uitgevoerd?
Indicaties van gezag (wijst richting dienstverband):
- Je bepaalt werktijden, locatie en werkmethode
- De zzp’er moet zich houden aan interne procedures en protocollen
- Je voert functioneringsgesprekken of beoordelingen uit
- De zzp’er moet toestemming vragen voor verlof of afwezigheid
- Je bepaalt welke tools, software of systemen worden gebruikt
Indicaties van zelfstandigheid:
- De zzp’er bepaalt zelf hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd
- Er worden resultaatafspraken gemaakt, geen procesafspraken
- De zzp’er mag zich laten vervangen door een ander
- De opdrachtgever stuurt op het eindresultaat, niet op het proces
Pijler 2: Inbedding in de organisatie — is de zzp’er ‘een van het team’?
Dit criterium is sinds het Deliveroo-arrest steeds belangrijker geworden. De vraag is of het werk van de zzp’er een kernactiviteit van jouw organisatie is en of de zzp’er organisatorisch is ingebed.
Indicaties van inbedding (wijst richting dienstverband):
- De zzp’er doet hetzelfde werk als vaste medewerkers
- De zzp’er heeft een eigen bureau, badge, e-mailadres of vermelding op de website
- De zzp’er neemt deel aan teamoverleggen, borrels en bedrijfsuitjes
- Het werk behoort tot de kernactiviteiten van het bedrijf
- De opdracht duurt lang (meerdere jaren) zonder duidelijke projectafbakening
Indicaties van zelfstandigheid:
- De zzp’er voert specialistisch werk uit dat niet tot de kernactiviteiten behoort
- Er is een duidelijk afgebakend project met een begin- en einddatum
- De zzp’er werkt niet op dezelfde manier als vaste medewerkers
- De zzp’er brengt eigen expertise in die niet intern aanwezig is
Pijler 3: Ondernemerschap — gedraagt de zzp’er zich als ondernemer?
Sinds 2025 kijkt de Belastingdienst ook nadrukkelijk naar het extern ondernemerschap van de zzp’er: hoe functioneert deze buiten jouw organisatie?
Indicaties van ondernemerschap:
- De zzp’er heeft meerdere opdrachtgevers (niet afhankelijk van één partij)
- De zzp’er investeert in eigen bedrijfsmiddelen, opleiding en marketing
- De zzp’er draagt eigen ondernemersrisico (aansprakelijkheid, debiteurenrisico)
- De zzp’er bepaalt zelf het tarief en onderhandelt over voorwaarden
- De zzp’er heeft een eigen website, KvK-inschrijving en bedrijfsidentiteit
- De zzp’er kan opdrachten weigeren
Indicaties tegen ondernemerschap:
- De zzp’er heeft al jarenlang maar één opdrachtgever
- Er is geen eigen investering in bedrijfsmiddelen
- Het tarief wordt eenzijdig door de opdrachtgever bepaald
- De zzp’er loopt geen financieel risico bij ziekte of opdrachtverlies
Het Deliveroo-arrest: de basis voor beoordeling
In 2023 oordeelde de Hoge Raad in het Deliveroo-arrest dat bezorgers werknemers waren en geen zelfstandigen. Dit arrest is cruciaal omdat het een overzicht geeft van alle relevante gezichtspunten die meewegen bij de beoordeling van een arbeidsrelatie:
- De aard en duur van de werkzaamheden
- De wijze waarop de werkzaamheden en werktijden worden bepaald
- De inbedding van het werk in de organisatie
- Het al dan niet bestaan van een verplichting persoonlijk arbeid te verrichten
- De wijze waarop de beloning wordt bepaald
- De vraag of de werkende een commercieel risico loopt
- De vraag of de werkende zich als ondernemer gedraagt
De Belastingdienst gebruikt deze gezichtspunten als leidraad bij controles. Geen enkel criterium is op zichzelf doorslaggevend — het gaat om het totaalplaatje.
Veelgemaakte fouten door opdrachtgevers
Fout 1: “We hebben een modelovereenkomst, dus het zit goed”
Een modelovereenkomst is een startpunt, geen vrijbrief. De Belastingdienst kijkt naar de feitelijke uitvoering, niet naar wat er op papier staat. Als de praktijk afwijkt van het contract, prevaleert de praktijk.
Fout 2: “De zzp’er heeft zelf gekozen voor het zzp-schap”
De wens van de zzp’er is geen juridisch criterium. Of er sprake is van een dienstverband wordt objectief beoordeeld op basis van de feitelijke omstandigheden, niet op basis van de voorkeur van partijen.
Fout 3: “Het is maar tijdelijk”
Een korte duur kan een indicatie zijn van zelfstandigheid, maar is niet doorslaggevend. Als de zzp’er gedurende die periode volledig is ingebed in je organisatie en onder gezag werkt, kan er alsnog sprake zijn van schijnzelfstandigheid.
Fout 4: “In onze sector werkt iedereen zo”
De Belastingdienst hanteert géén sectorspecifieke benadering. Schijnzelfstandigheid kan in elke branche voorkomen — van de zorg en IT tot de bouw en logistiek.
Fout 5: “De zzp’er factureert via een BV, dus het is geen probleem”
Een BV-structuur verandert niets aan de beoordeling. De Belastingdienst kijkt door de structuur heen naar de werkelijke aard van de relatie.
Praktische checklist: zit je in de gevarenzone?
Beantwoord de volgende vragen eerlijk voor elke zzp-relatie:
| Vraag | Risico bij “Ja” |
|---|---|
| Geef je instructies over hoe het werk wordt uitgevoerd? | Hoog |
| Werkt de zzp’er op vaste tijden en locatie die jij bepaalt? | Hoog |
| Doet de zzp’er hetzelfde werk als vaste medewerkers? | Hoog |
| Duurt de opdracht langer dan 12 maanden zonder projectafbakening? | Middel-hoog |
| Heeft de zzp’er maar één of twee opdrachtgevers? | Middel |
| Heeft de zzp’er een eigen e-mailadres van jouw organisatie? | Middel |
| Neemt de zzp’er deel aan interne overleggen? | Middel |
| Bepaal jij het tarief? | Middel |
Score: meer dan 3 keer “Ja”? Dan is het verstandig om de relatie nader te laten beoordelen door een specialist.
Wat kun je doen om compliant te blijven?
-
Werk met resultaatafspraken: definieer het eindresultaat, niet het proces. Laat de zzp’er zelf bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd.
-
Beperk de inbedding: geef de zzp’er geen vast bureau, eigen e-mailadres of toegang tot alle interne systemen als dat niet noodzakelijk is.
-
Baken opdrachten af: werk met duidelijke projecten met een begin- en einddatum. Vermijd stilzwijgende verlengingen.
-
Respecteer de vervangingsmogelijkheid: als de zzp’er zich mag laten vervangen, leg dit vast én sta het in de praktijk ook daadwerkelijk toe.
-
Documenteer de zelfstandigheid: bewaar bewijs dat de zzp’er ook voor andere opdrachtgevers werkt, eigen acquisitie doet en investeert in het eigen bedrijf.
-
Overweeg alternatieven voor risicovolle relaties: als de samenwerking niet voldoet aan de criteria voor zelfstandigheid, kies dan voor payrolling, detachering of een tijdelijk contract.
Conclusie: flexibiliteit behouden, risico beheersen
ZZP’ers inhuren mag en blijft een waardevol onderdeel van een flexibele personeelsstrategie. Maar in 2026 is het essentieel om elke relatie kritisch te toetsen aan de criteria. De grens is niet altijd scherp, maar de gevolgen van schijnzelfstandigheid zijn dat wél: naheffingen, boetes en reputatieschade.
De sleutel? Zorg dat de praktijk overeenkomt met het papier. En bij twijfel: zoek advies of kies voor een veilig alternatief.
Wil je weten of jouw zzp-relaties aan de juiste kant van de grens zitten? Neem contact met ons op voor een vrijblijvende quickscan.
Bronnen
Hoge Raad, Deliveroo-arrest (2023) · Belastingdienst, beoordeling arbeidsrelaties · Tweede Kamer, wetsvoorstel rechtsvermoeden arbeidsovereenkomst (36783) · PwC, kabinetskoers zelfstandigen
Cijfers en regels gecontroleerd op 14 augustus 2026.