De Belastingdienst handhaaft sinds 1 januari 2025 weer actief op schijnzelfstandigheid. In 2026 is dat toezicht verder aangescherpt. Voor opdrachtgevers die werken met zzp’ers heeft dit directe gevolgen voor hun payroll. Maar wat betekent dit concreet? En hoe voorkom je dat jouw organisatie voor verrassingen komt te staan?
In deze blog leggen we stap voor stap uit wat de handhaving Wet DBA inhoudt, wat de risico’s zijn en welke acties je nú moet ondernemen.
Wat is de Wet DBA ook alweer?
De Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA) verving in 2016 de oude VAR-verklaring. Het doel: duidelijkheid scheppen over de arbeidsrelatie tussen opdrachtgever en zzp’er. Is er sprake van zelfstandig ondernemerschap? Of lijkt de samenwerking eigenlijk meer op een dienstverband — oftewel schijnzelfstandigheid?
De wet zelf bevat geen harde criteria. Die komen voort uit rechtspraak, met name het Deliveroo-arrest van de Hoge Raad (2023). De Belastingdienst gebruikt deze jurisprudentie als leidraad bij controles.
Belangrijk: de Wet DBA richt zich niet alleen op de zzp’er, maar juist ook op de opdrachtgever. Als er sprake blijkt van een verkapt dienstverband, is het de opdrachtgever die naheffingen en boetes kan verwachten.
Wat is er veranderd in 2025 en 2026?
2025: einde van het handhavingsmoratorium
Tot 2025 gold er feitelijk een handhavingspauze. De Belastingdienst legde geen correctieverplichtingen of naheffingen op, tenzij er sprake was van kwaadwillendheid. Dat tijdperk is voorbij.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer volledig. Dat betekent:
- Bedrijfsbezoeken en boekenonderzoeken
- Naheffingsaanslagen loonbelasting
- Correctieverplichtingen
2026: intensivering met nuance
In 2026 is het toezicht verder geïntensiveerd, maar met een belangrijke nuancering vanuit de politiek:
- Bedrijfsbezoek eerst: de Belastingdienst start in principe met een bedrijfsbezoek in plaats van direct een boekenonderzoek. Dit geeft opdrachtgevers de kans om hun situatie toe te lichten.
- Geen verzuimboetes: na druk vanuit de Tweede Kamer worden er in 2026 géén verzuimboetes opgelegd bij schijnzelfstandigheid.
- Vergrijpboetes blijven mogelijk: bij bewuste en grove nalatigheid kan de Belastingdienst wél vergrijpboetes opleggen.
- Naheffingen met terugwerkende kracht: naheffingsaanslagen loonbelasting kunnen worden opgelegd voor werk verricht vanaf 1 januari 2025.
Wat zijn de concrete risico’s voor jouw payroll?
1. Naheffing loonbelasting
Als de Belastingdienst oordeelt dat een zzp’er eigenlijk in loondienst werkt, ben jij als opdrachtgever loonbelasting, premies volksverzekeringen en premies werknemersverzekeringen verschuldigd — met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.
2. Vergrijpboete bij bewuste nalatigheid
Wie wist of had moeten weten dat er sprake was van een dienstverband maar toch als zzp-relatie factureerde, riskeert een vergrijpboete. Deze kan oplopen tot 100% van de naheffing.
3. Reputatieschade
Handhavingsacties worden steeds zichtbaarder. Brancheorganisaties en media rapporteren actief over controles. Een naheffing kan ook tot reputatieschade leiden bij klanten en medewerkers.
4. Onrust onder je zzp-pool
Zzp’ers worden zelf ook onzekerder. Uit recent onderzoek blijkt dat veel zelfstandigen hun opdrachten heroverwegen door de aangescherpte handhaving. Dit kan leiden tot capaciteitsproblemen.
Hoe controleert de Belastingdienst?
De Belastingdienst werkt risicogericht. Dat betekent dat controles worden uitgevoerd op basis van signalen en data-analyses, niet willekeurig. Er is géén sector- of doelgroepgerichte handhaving — schijnzelfstandigheid komt volgens de fiscus in alle sectoren voor.
Het controleproces verloopt doorgaans als volgt:
- Signaal of selectie: de Belastingdienst ontvangt een signaal (bijv. uit de aangifte, van de Inspectie SZW, of uit branche-informatie) of selecteert op basis van risicoprofielen.
- Bedrijfsbezoek: een inspecteur bezoekt het bedrijf voor een eerste inventarisatie. Er wordt gekeken naar de feitelijke werkverhouding, niet alleen naar het contract.
- Beoordeling: op basis van het bezoek kan een waarschuwing volgen, of wordt een boekenonderzoek gestart.
- Boekenonderzoek: bij een formeel onderzoek wordt dieper gekeken naar contracten, facturen, werkwijze en de feitelijke invulling van de arbeidsrelatie.
- Naheffing of correctie: als schijnzelfstandigheid wordt vastgesteld, volgt een naheffingsaanslag en eventueel een boete.
Wat moet je nú doen? 5 concrete acties
Actie 1: Breng je zzp-relaties in kaart
Maak een overzicht van alle zzp’ers die voor jouw organisatie werken. Noteer per relatie: de aard van het werk, de duur van de opdracht, de mate van aansturing en of het werk ook door vaste medewerkers wordt uitgevoerd.
Actie 2: Toets elke relatie aan de criteria
Gebruik de criteria uit het Deliveroo-arrest als checklist:
- Is er sprake van een gezagsverhouding?
- Is de zzp’er ingebed in jouw organisatie?
- Draagt de zzp’er eigen ondernemersrisico?
- Heeft de zzp’er meerdere opdrachtgevers?
- Gebruikt de zzp’er eigen materialen en gereedschap?
Actie 3: Actualiseer je contracten
Zorg dat overeenkomsten van opdracht de feitelijke werkverhouding weerspiegelen. Een modelovereenkomst alleen is niet voldoende — de praktijk moet overeenkomen met het papier.
Actie 4: Overweeg alternatieven
Voor zzp-relaties die risicovol zijn, zijn er alternatieven:
- Payrolling: de zzp’er komt in dienst bij een payrollbedrijf
- Detachering: inzet via een detacheringsbureau
- Tijdelijk dienstverband: directe indienstneming voor de duur van het project
Actie 5: Zoek specialistisch advies
De beoordeling van arbeidsrelaties is complex en contextafhankelijk. Laat je adviseren door een specialist in arbeidsrecht of loonheffingen.
Samenvatting
| Aspect | Situatie 2026 |
|---|---|
| Handhaving actief? | Ja, sinds 1 januari 2025 — in 2026 geïntensiveerd |
| Verzuimboetes? | Nee, niet in 2026 (tenzij grove nalatigheid) |
| Vergrijpboetes? | Ja, bij bewuste en ernstige schendingen |
| Naheffing mogelijk? | Ja, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025 |
| Controle-aanpak | Risicogericht, start met bedrijfsbezoek |
Tot slot
De handhaving van de Wet DBA is geen toekomstmuziek meer — het is de realiteit van vandaag. Als opdrachtgever die werkt met zzp’ers, is het essentieel om je payroll en arbeidsrelaties kritisch onder de loep te nemen. Niet om zzp’ers te weren, maar om de samenwerking juridisch en fiscaal verantwoord in te richten.
Wil je weten hoe jouw organisatie ervoor staat? Neem contact met ons op voor een vrijblijvende analyse van je zzp-relaties.
Bronnen
Belastingdienst.nl · ZiPconomy · KVK · ZZP Nederland · Accountancy Vanmorgen · MKB Servicedesk